Kısaca Sosyoloji Nedir? Ne Demektir? Sosyoloji Kitapları Hangileri?

Sosyoloji kelime manası itibariyle "toplum bilimi" manasına gelen bir kavram olmakla birlikte insan bilimleri içinde en geniş ve derin manayı sahip bilim dalıdır.  Modern bilim sosyolojinin temellerinin Fransız filozof Auguste Comte olduğunu iddia eder. Ancak sanılanın aksine sosyolojinin temelleri İbn-i Haldun'a dayanmaktadır. Günümüzde bu sahada ilim tahsil etmek isteyenlerin ilk aşamada okuması gereken ilk kaynak eser kesinlikle İbn-i Haldun'un Mukaddime isimli eseridir. 

Sosyoloji kelimesi Fransızca “sociologie” kelimesinden dilimize gelmiştir. Yunancada “logy” eki “bilim” anlamına gelmektedir. Latince “socious” kelimesinden türeyen “socio” kökü ise arkadaş ya da dost anlamlarında kullanılmaktadır.

Sosyoloji Nedir?

Sosyolojinin konusu insan bilimidir. Ancak insanı en geniş kapsamlı olarak inceleyen bir sahadır. İnsanı, insan topluluklarını, toplumları, kısaca beşer olarak ifade edilen insanı ilgilendiren her sahayı kapsamına alır. Bu kapsamda bu bilim dalının sahasına giren konular aşağıdaki gibidir: 

  • Eğitim,
  • Aile,
  • Kavim,
  • Etnisite,
  • Siyaset,
  • Güç, otorite, iktidar,
  • Savaş ve barış,
  • Adalet,
  • Din,
  • Suç ve Ceza,
  • Doğum ve Ölüm,
  • Ekonomi,
  • ASanat, mimari, medeniyet ve şehirleşme gibi sahalar,
  • Göç olgusu vs.

Gördüğünüz gibi bu bilim dalının sahasına insanı anlamaya yarayan her saha girmektedir. Bu sahanın evreni insanı anlamaya yarayan her konu olduğu için katiyetle sınırlarını çizmemiz yanlış olur. 

NOT: Sosyololoji sahasında ilim tahsil etmek isteyen kişilerin temel olarak alması gereken bilimlerin yanında yukarıda saydığımız konulardan en az 3 yada 4 tanesinden de uzmanlaşmış olması gerekir. 

Modern sosyoloji Batı’nın bir tasarımı olarak insan zihnine armağan edilmiştir. Konusu insan, insan kümeleri, toplulukları, toplumları yani ‘beşer’, ‘şaab’ ve ‘kabail’ olan bir bilim olarak sosyoloji, insan bilimlerinin en kapsamlısıdır. Siyaset, ekonomi, eğitim, aile, savaş, barış, hukuk, adalet, din, doğum, ölüm, suç, ceza, otorite, güç, iktidar, kavim, etnisite, göç, sanat, mimari, medeniyet, şehir vs. daha sayamayacağımız bir çok konu ve konum sosyolojik analizin gerçek alanını ve bağlamını yani evrenini oluşturur.

Sosyolojinin Tarihçesi

Modern sosyolojinin temellerinin Fransız filozof Auguste Comte tarafından atıldığı kabul edilmektedir. Ancak günümüzde kabul gören sosyolojinin bütün kabullerinin hemen hemen hepsinin İbn-i Haldun tarafından 13. yüzyılda ortaya konulan Mukaddime isimli eserinde yer aldığını görüyoruz. Ancak burada şu vurguyu özellikle yapmak zorundayız: İbn-i Haldun'da okuduğumuz bazı toplumsal tespitlerin bir çoğunun yüzyıllar sonra batıda yaşayan başka düşünür ve filozoflar tarafından dile getirildiğini görüyoruz. 

Yapılan bilimsel araştırmalarda başta Fransız filozof Auguste Comte yada Machiavelli gibi bir çok düşünürün kendi öz fikirleri gibi deklare ettikleri bazı düşüncelerinin tamamen  İbn-i Haldun'dan çalındığını göstermektedir. Esinlenme kelimesini özellikle kullanmadık. Çünkü esinlenerek dile getirilen düşüncelerde benzerlikler söz konusu olur. Fransız filozof Auguste Comte yada Machiavelli gibi filozofların bazı düşünceleri olduğu gibi İbn-i Haldun'un kopyasıdır. 

Psikoloji, tarih, antropoloji ve ekonomi gibi sosyal bilimlere göre oldukça yeni bir bilim dalı olan sosyolojinin temel aldığı düşünceler ise son derece eskidir. 19. yüzyılın ilk çeyreğinde modernlik iddialarına bir tepki olarak ortaya çıkan toplumbilimi, zamanla tüm dünyaya yayılmıştır. Toplumbilimi hem toplumsal grupların nasıl bir arada durduğunu öğrenmeye çalışır, hem de toplumsal dağılmanın önlenmesi için çareler geliştirir. Sosyolojinin tarihçesini maddeler halinde şu şekilde sıralayabiliriz;
1838: “Sociology” sözcüğünü Auguste Comte, Latince “soious” (arkadaş, dost) ve Yunanca “logos” (bilim) kelimelerini bir araya getirerek oluşturmuştur. Comte’un amacı, insanı inceleyen tüm bilimleri birleştirmekti. 19. yüzyıla özgü bir şema geliştiren Auguste Comte, bütün insanların aynı tarihsel aşamalardan geçtiğine inanırdı.

  • 1874: Sociology terimi ilk olarak 1874 yılında Herbert Spencer tarafından yazılan Toplum Bilimi Çalışması adlı kitapta kullanılmıştır.
  • 1883: 9 yıl sonra Lester Frank Ward, Dinamik Toplum Bilimi isimli kitabı yazdı.
  • 1891: Kansas Üniversitesi’nde Tarih ve Sosyoloji Bölümü açıldı.
  • 1896: İlk Avrupa toplum bilimi bölümü Bordeaux Üniversitesi’nde Emile Durkheim tarafından kuruldu.
  • 1905: Dünyadaki en büyük profesyonel sosyologlar birliği (Amerikan Toplum Birliği) kuruldu.

Karl Marx, Ferdinand Tönnies, Emile Durkheim, Vilfredo Pareto ve Max Weber klasik sosyoloji kuramcılarıdır.

Ülkemizde sosyolojinin kurucusu Ziya Gökalp’tir. Hilmi Ziya Ülken, Behice Boran, Şerif Mardin, Mübeccel Kıray, Nilüfer Göle ve Cavit Orhan Tütengil, ülkemizin yetiştirdiği önemli sosyolog ve bilim insanlarıdır.

Not: Bu bilim sahasında uzmanlaşmak isteyen bir kişinin ilk olarak okuması gereken eserlerin başında Cemil Meriç'in eserlerini sayabiliriz. Cemil Meriç batıyı ve batının bu sahada vermiş olduğu bütün eserleri (özellikle fransızca eserleri) çok güzel hülasa etmiş, özüne vakıf olmuştur. Cemil Meriç'i bende özel klan en büyük özelilği Ülkemiz insanlarından hem solcu cenahın hem de sağ cenahın sahiplendiği bir yazar olmasıdır. 

Not: İkinci planda ise Ali Şeriati isimli İranlı düşünürün eserleri ikinci kaynak olarak sizlere önereceğim kitaplardır. Ali Şeriati yazmış olduğu eserler itibariyle hem Sünni Dünyasının hemde Şii Dünyasının sahiplendiği büyük bir düşünürdür. Ali Şeriati batının bu ilim sahasında ortaya koyduğu bütün eserleri çok güzel bir şekilde yorumlamış bir dahidir. 

Sosyolojinin Özellikleri

  • Sosyoloji bireysel sorunlarla ilgilenmez, toplumun genelini ilgilendiren sorunlara bakar.
  • Sosyolojide evrensel kurallar ve tanımlamalar yoktur.
  • Olması gerekenden ziyade olan incelenir.
  • Sosyoloji; psikoloji, ekonomi, tarih ve antropoloji gibi bilim dallarıyla birlikte çalışır.
  • Sosyolojide olaylar incelenirken neden – sonuç ilişkisi kurulur.
  • Sistemli ve düzenli bilgiler içerir.
  • Pozitif bilimlerden biridir.

Sosyoloji Bölümü

Toplum bilimi; değişik kültürleri, kültürler arası etkileşimleri ve toplumu ilgilendiren tüm konuları araştıran bilim dalıdır. Üniversitelerin sosyoloji bölümlerinde öğrencilere farklı kültürler, kültürlerin birbirleri ile ilişkileri ve toplumsal olaylar hakkında eğitimler verilir. Sosyoloji bölümünden mezun olanlar insanı ve toplumu ilgilendiren her alanda görev alabilirler.

Sosyoloji Bölümü Dersleri

Her üniversitede farklı olmakla birlikte genel olarak şu dersler okutulmaktadır;

  • Sosyal Politika
  • Politika
  • Sosyal Bilimlerde Temel Kavramlar
  • Sosyolojide Araştırma Yöntem ve Teknikleri
  • Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler
  • Kültür Tarihi
  • Sembolik Mantık
  • İnsan ve Toplum
  • Birey ve Davranış
  • Felsefe
  • İstatistik
  • Sosyal Psikoloji
  • Siyaset Bilimi
  • Antropoloji
  • Kültür Sosyolojisi
  • Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi
  • Yeni Toplumsal Hareketler
  • Türkiye’de Sosyoloji
  • İletişim / Hukuk / Çevre / Suç / Medya Sosyolojisi
  • Bilim Felsefesi
  • Klasik Mantık
  • Etkili İletişim Teknikleri
  • Eğitim Psikolojisi
  • Türk Sosyologları

Araştırmayı, sorgulamayı ve kendini geliştirmeyi seven herkes bu bölümde başarılı olabilir. Sosyoloji Bölümü mezunları belediyelerde sosyolog olarak çalışabilir, sivil toplum kuruluşlarında ya da özel şirketlerin insan kaynakları departmanlarında görev alabilirler.

Sosyoloji Kitapları

En çok okunan sosyoloji kitapları şunlardır;

  • Sosyolojik Düşünmek (Zygmunt Bauman)
  • Sosyoloji Yazıları (Max Weber)
  • Okulsuz Toplum (Ivan Illich)
  • İntihar (Emile Durkheim)
  • Sosyoloji Notları ve Konferanslar (Cemil Meriç)
  • Gösteri Toplumu (Guy Debord)
  • Iskarta Hayatlar: Modernite ve Safraları (Zygmunt Bauman)
  • Kesin İnançlılar (Eric Hoffer)
  • Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Max Weber)
  • Hapishanenin Doğuşu (Michel Foucault)
  • Komünist Manifesto (Karl Marx – Friedrich Engels)

Sonuç olarak sosyoloji (toplum bilimi), adından da anlaşılacağı üzere toplumu ve toplumu ilgilendiren konuları derinlemesine inceleyen bir bilim dalıdır. Siyasetten tarihe, sanattan ekonomiye kadar geniş bir alanda araştırmalar yapar.

© 2019 Yeni-kimlik.com Tüm hakları saklıdır.